مزرعه ارگانیک: انواع مالچ و کاربردها

استفاده از مالچ کاه و کلش یکی از راهکارهای وزرعه ارگانیک

یکی از ابزارهای مهم در مدیریت مزرعه ارگانیک، استفاده از مالچ بر روی سطح خاک است. ابزارها و روشهای مورد استفاده درکشاورزی ارگانیک معمولا الهام گرفته از طبیعت هستند. در جنگل­‌ها مشاهده می­‌کنیم که در فصل پاییز برگهای درختان بر روی زمین ریخته و یک لایه ۲ الی ۳ سانتی از برگهای زرد و خشک ایجاد می­‌کند. این یعنی همان مالچ! ما مالچ را در مزرعه­‌ها و بخصوص باغات استفاده می­‌کنیم تا خاک مزرعه ما هم شبیه خاک جنگل شود. در این مطلب ۱۰۰۰ کلمه‌­ای می‌خواهیم به معرفی مالچ و کاربرد آن در کشاورزی، بخصوص مزرعه ارگانیک بپردازیم. برای مطالعه این مقاله و بررسی دقیق آن ۱۵ دقیقه زمان لازم دارید.

بخوانیم و بدانیم: شروع پروژه یک مزرعه ارگانیک۱ 

بخوانیم و بدانیم: شروع پروژه یک مزرعه ارگانیک۲

مقدمه و معرفی مالچ

مالچ پاشی عبارت است از پخش کردن بقایای گیاهی خردشده بر روی خاک مزرعه و پوشاندن کامل آن. این بقایای گیاهی می‌تواند خرده چوب، برگ‌های خزان شده یا بقایای محصولات کشاورزی مانند کاه و کلش باشد. استفاده از چیپس چوب به عنوان مالچمالچ‌ها فعالیت موجودات داخل خاک بخصوص کرم‌های خاکی را بهبود می‌دهند. همچنین با ایجاد یک لایه اضافی بر روی خاک باعث کاهش رشد علف‌های هرز می‌شود.

استفاده از مالچ باعث بهبود ساختمان خاک و تنظیم تخلخل در آن می‌شود. در نتیجه باعث جلوگیری یا کاهش جاری شدن آب و نفوذ بیشتر آن در خاک می شود. پس هم قبلیت ذخیره آب در خاک را افزایش می‌دهد و هم جلوی فرسایش خاک را می‌گیرد. هنگامی که مالچ شروع به تجزیه می‌کند، مقدار مواد آلی خاک را افزایش می‌دهد. پس مالچ‌ها نقش مهمی درهر مزرعه ارگانیک دارند.

 

چرا استفاده از مالچ؟

-حفظ خاک از خطر فرسایش: مالچ‌ها جلوی فرسایش بادی و آبی را می‌گیرند.

-بهبود نفوذ آب با بهبود ساختمان خاک مزرعه: مالچ باعث بهبود تخلخل و خلل و فرج خاک می‌گردد

-حفظ رطوبت خاک با کاهش تبخیر سطحی: با استفاده از مالچ نیاز به آبیاری کمتری خواهد بود. بخصوص در مناطق خشک و کم آب، با استفاده از مالچ می‌توان بصورت بهینه از بارش باران استفاده نمود.

-تامین مواد مغذی مورد نیاز خاک و موجودات زنده داخل آن: مالچ‌ها مواد غذایی مناسبی برای موجودات ریز و درشت داخل خاک هستند.

-خفه کردن رشد علف‌های هرز: با یک لایه مناسب مالچ می توان جلوی رشد علف‌های هرز در بین ردیف‌های محصول را گرفت.

-جلوگیری از گرم شدن بیش از حد خاک: مالچ‌ها با سایه اندازی بر روی خاک و پایین نگه داشتن دمای آن باعث فراهم کردن شرایط مناسب رشد برای انواع گیاهان می‌شوند.

-تامین مقداری از مواد مغذی مورد نیاز محصولات: مالچ‌ها به تدریج با کمپوست شدن، مواد مغذی خود را در اختیار محصول قرار می‌دهند. پس به حاصلخیزی خاک هم بسیار کمک می‌کنند.

-افزایش هوموس در خاک: مالچ‌ها با افزایش هیومیک اسید و مقدار هوموس در خاک باعث حاصلخیزی هرچه بیشتر آن می‌شوند.

 

انتخاب نوع مالچ

ماده تشکیل دهنده مالچ در کیفیت مواد مغذی و عملکرد آن بسیار موثر است. موادی که زود تجزیه می شوند، فقط مدت کوتاهی از دوره رشد گیاه را پوشش می دهند. مواد سفت و سخت مانند خرده چوب، آهسته تر تجزیه می شوند و زمان بیشتری بر روی خاک می‌مانند. موادی که سریع‌تر کمپوست می‌شوند، نیتروژن بیشتری به خاک وارد می‌کنند. مانند انواع کودهای حیوانی عمل آوری شده. اما در مناطقی که خطر فرسایش جدی است، استفاده از مالچ های سخت (دارای مقدار کربن بالا) توصیه می‌شود. چون زمان طولانی‌تری طول می‌کشد تا کمپوست شوند.

بخوانیم و بدانیم: فایده کودهای حیوانی بر حاصلخیزی خاک مزرعه

بخوانیم و بدانیم: روش عمل‌آوری کودهای حیوانی و گیاهی

منابع مورد استفاده در مالچ پاشی مزراع ارگانیک:

منابع مورد استفاده برای تهیه مالچ در مزرعه ارگانیک

*علف های هرز خشک و محصولات پوششی

*کودهای حیوانی یا سبز عمل آوری شده

*بقایای محصولات کشاورزی

*چمن­‌های کوتاه شده

*بقایای هرس درختان

*بقایای هرس و کوتاه کردن گیاهان زون خنثی در مزرعه ارگانیک

*دور ریز محصولات کشاورزی بعد از بسته بندی و فرستادن به بازار

نکته: البته مالچ‌های پلاستیکی نیز برای جلوگیری از علفهای هرز مورد استفاده قرار میگیرند. استفاده از مالچ پلاستیکی در مزرعه ارگانیک توصیه نمی‌شوداما برای کسانی که دغدغه آلودگی محیط زیست دارند و مدیر یک مزرعه ارگانیک هستند، توصیه نمی‌شود. مالچ‌های پلاستیکی را به ندرت می‌توان بیش از دو فصل استفاده کرد. زیرا به دلیل تماس مداوم با آب و آفتاب، پوسیده و پاره پاره می‌شوند. حالا با چندصد متر پلاستیک مشکی پوسیده می‌خواهید چکار کنید؟! خودتان پاسخ دهید.

 

نقاط ضعف استفاده از مالچ در مزرعه ارگانیک

فایده‌های زیادی برای مالچ‌ها بیان کردیم اما در بعضی موارد ممکن است استفاده از آنها ضررهایی هم به دنبال داشته باشد:

-بعضی از موجودات در شرایط مرطوب ممکن است سرعت رشد و تکثیر بسیار زیادی داشته باشند. موجوداتی مانند حلزون‌ها و لیسه‌ها یا مورچه‌ها در آب و هوای مرطوب و بخصوص در زیر لایه مالچ سخت خیلی زود مشکل ساز می‌شوند. بهتر است در مناطق مرطوب فقط در تابستان از مالچ سخت استفاده کنید. استفاده از مالچ‌هایی که زود تجزیه می‌شوند، در زمستان‌ها توصیه می‌شود. در مجموع بهتر است در مناطق بسیار مرطوب دقت بیشتری در انتخاب نوع مالچ داشته باشیم.

-استفاده از بقایای محصولات مزرعه گزینه در دسترس و ارزانی است. اما مشکلی وجود دارد. آفات و بذر علف‌های هرزی که در سال قبل در داخل محصول خرابی ایجاد کردند، باز هم می‌توانند این کار را بکنند. نماتدها و قارچ‌ها نیز می‌توانند به وسیله مالچ‌ها منتقل شوند. رعایت کاشت تناوبی محصولات در غلبه بر این مشکل بسیار موثر است.

-وقتی مالچ‌های غنی از کربن (معمولا مالچ‌های سخت) مورد استفاده قرار گیرند، برای کمپوست شدن آن به نیتروژن نیاز است. این نیتروژن از خاک جذب می شود و باعث کمبود نیتروژن مورد نیاز برای رشد محصولات مزرعه می‌شود.

-چالش اصلی اجرای مالچ‌ها تامین مواد مورد نیاز در آن است. همچنین برای پخش کردن آن به نیروی کار نیاز داریم.

ملاحظات بیشتر در استفاده از مالچ در مزرعه و باغ

اجرای نادرست مالچ در اطراف تنه درخت

در صورت امکان مالچ‌ها قبل از فصل بارش باران به خاک اضافه شوند. اگر لایه مالچ بسیار ضخیم است (بیشتر از ۸ یا ۱۰ سانت) می توان بذرهای محصولات را در داخل لایه مالچ کاشت (البته اگر مالچ یک نوع کود عمل آوری شده باشد). در مورد کاشت سبزیجات باید مالچ را بعد از سبز شدن آنها و کمی سخت شدن ساقه آنها روی خاک پاشید. زیر لایه مالچ شاید باعث خفگی جوانه شود.

اجرای درست مالچ در اطراف تنه یک درخت

بهتر است بقایای گیاهی، دورریز میوه‌ها و سبزیجات و فضولات جانوری را ابتدا کمپوست کنیم و بعد در مزرعه ارگانیک استفاده کنیم. در واقع بهترین نوع مالچ، همان کودهای عمل‌آوری شده هستند.

اگر تصمیم بر پاشیدن مالچ قبل یا در حین کاشت سبزیجات دارید، بهتر است لایه مالچ را نازک‌تر بپاشید (کمتر از ۴ سانت). مالچ را می‌توان حتی بعد از بلوغ گیاهان هم اجرا کرد. بهترین حالت مالچ پاشی، بعد از شخم سطحی است. در محصولات ردیفی بین ردیف‌ها و در باغات می توان پیرامون درخت را مالچ پاشی نمود.

در هنگام مالچ پاشی پیرامون درخت دقت کنید که ضخامت مالچ بیش از ۶ سانت نشود. مالچ ضخیم باعث گسترش قارچ می‌شود. همچنین در کنار تنه درخت، مالچ را انباشته نکنید.

در مناطقی که خطر یخبندان بالاست، بهتر است از مالچ‌های ضخیم (بخصوص چیپس چوب) استفاده نشود. زیرا باعث جلوگیری انتشار گرما از خاک به گیاه در شب شده و یخبندان و سرمازدگی محصولات را تشدید می‌کنند.

در مورد یخبندان مطلب زیر را هم بخوانید بد نیست.

بخوانیم و بدانیم: سرمازدگی محصولات کشاورزی و مدیریت بحران یخبندان


منابع

وبسایت IFOAM -سال ۲۰۱۷

وبسایت کشاورزی کشور کانادا – سال ۲۰۱۰

کتاب مبانی کشاورزی ارگانیک FAO و TECA- سال ۲۰۱۵


یعقوب دلیجه

محقق در زمینه کشاورزی ارگانیک

علاقه مند به کشاورزی مدرن و هوشمند سازی و بهینه سازی فرآیندها

مسلط به زبان انگلیسی (خواندن و گوش دادن و ترجمه)

مسلط به طراحی سایت با وردپرس و مباحث SEO و تولید محتوای ناب اینترنتی

آشنا به فرآیندهای کشاورزی و دامپروری

و البته خوره کتاب

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *