علفهای هرز سیر را بشناسیم!

علفهای هرز سیر در مزرعه

زمان لازم برای مطالعه: ۲۰ دقیقه

علفهای هرز سیر مهمترین چالش مزارع سیر ارگانیک هستند. اگر به شیوه مناسبی با آنها مبارزه نشود خیلی زود تمام مزرعه را اشغال می‌کنند. و در آخر هیچ محصولی نمی‌توانید از مزرعه برداشت کنید. در این نوشته اغلب علفهای هرز مزارع سیر را معرفی کردیم. در مطلبی دیگر به طور کامل روشهای مبارزه با این عوامل مضر را بررسی خواهیم کرد. با گارلیکا (دانشنامه کشاورزی ارگانیک) همراه باشید.  

بخوانیم: آفتهای سیر و طریقه مبارزه با آن را بدانیم!

بخوانیم: بیماریهای سیر و روشهای پیشگیری از آن!

کندن علفهای هرز

بخوانیم: کنترل شیمیایی علفهای هرز سیر 

اویار سلام  

نام علمی: cyperus rotundus

نام تیره: cyperaceae

نام انگلیسی: purple nutsedge

اویارسلام از معروف‌ترین و سمج‌ترین علفهای هرز در جهان است. گیاهی یک ساله است. از طریق بذر، غده و ریزوم تکثیر می‌شود. در اکثر مزارع آبی و بخصوص در شالی زارها به فراوانی یافت می شود. در هنگام بلوغ ارتفاع آن به ۷۰ سانت می‌رسد. ریشه آن افشان بوده و سطحی است. با توجه به این سیستم ریشه از منابع سطحی خاک و آب استفاده می‌کند. دو گونه مهم آن اویار سلام ارغوانی C.rotundus و اویار سلام زرد C.esculentus است. 

علف هرز اویار سلام- از مهم ترین علفهای هرز سیر
علف هرز اویار سلام

جهت قطع علف هرز اویار سلام بهتر است قبل از ریزش بذرها و به بلوغ رسیدن آنها اقدام کنیم. چون هم برای دامها تردتر و خوش خوراک‌تر است و هم بهتر می‌توان آنرا کنترل کرد. با توجه به سطحی بودن ریشه و آبدوست بودن اویار سلام، این علف هرز اغلب در مزارع آبی (غیر دیم) و یا مزراع با محصولات ریشه عمیق پدیدار می‌شوند. زیرا محصول اصلی مزرعه وقتی ریشه عمیق داشته باشد، از مواد غذایی و آب سطحی خاک استفاده نمی‌کند. پس محیط مناسبی برای رشد علفهای هرز و ناخواسته ایجاد می‌شود.

علف هرز اویار سلام2
اویار سلام یک علف هرز با ریشه سطحی است

اویار سلام از علفهای هرز مهم سبزیجات و باغات میوه، چای و پنبه است. یکی از علف های هرز سیر است. در مزرعه سیر بخصوص در اقلیم‌های پرآب و مرطوب به فراوانی یافت می‌شود.

مرغ (چمن آفریقایی)

نام علمی: cynodon dactylon

نام تیره: poaceae

نام انگلیسی: bermuda grass

پنجه مرغی یا چمن آفریقایی
علف هرز پنجه مرغی و ریشه آن

از علفهای هرز مهم محصولات مختلف کشاورزی در ایران مرغ یا پنجه مرغی است. در مناطق مختلف به نام‌هایی چون مرغ، پنجه مرغی، چمن آفریقایی و بندواش نیز معروف است. گیاهی چندساله است که توسط بذر، ریزوم و استولن تکثیر می‌شود. گیاهی علفی و پوشاننده است که با پیشروی کاملا سطح زمین را می‌پوشاند. پنجه مرغی از سمج‌ترین علف‌های هرز است. به شوری و خشکی تا حدی مقاوم است. در اثر کمبود آب با تجزیه سلولی شمار سلول‌های خود را افزایش می‌دهد. با این کار فشار اسمزی و قدرت مکش آب ریشه گیاه بیشتر می‌شود. بدین ترتیب به تنش خشکی واکنش نشان می‌دهد.

این علف هرز بصورت پیچک مانند رشد و گسترش می‌یابد. ریشه‌ها سطحی بوده و عمق آن به حداکثر ۱۰ سانت می‌رسد. چند سال پیش حیاط خانه ما در سلطه پنجه مرغی بود. راه‌های مختلفی برای مبارزه با آنها امتحان کردیم. هیچکدام موثر نبود. تا اینکه مجبور شدیم با نفت همه آنها را آتش بزنیم.

پنجه مرغی یا چمن آفریقایی
پنجه مرغی کاملا سطح زمین را میپوشاند

پنجه مرغی در خاک‌های حاصلخیز با عمق کافی به سرعت رشد می‌کند. در انواع خاک‌های رسی، ماسه‌ای، اسیدی، قلیایی، و تا حدودی در خاک‌های شور رشد می‌کند. بخصوص در مزارعی که کودهای شیمیایی به مقدار زیاد استفاده می‌شود، شایع است.

دم روباهی

نام علمی: alopecurus myosuroides

نام تیره: poaceae

نام انگلیسی: black grass

علف هرز دم روباهی
علف هرز دم روباهی در مرحله بذر پراکنی

دم روباهی از علفهای هرز یکساله با ساقه‌های باریک است. توسط بذر تکثیر می‌یابد. ارتفاع آن حداکثر به ۶۰ سانت می‌رسد. معمولا در مزارع و باغ‌های مرکبات، غلات، چغندر قند، بقولات و مناطق بایر می‌روید. یکی از علفهای هرز سیر است. در مزرعه سیر در سالهای مختلف آن را در حاشیه مزرعه می‌بینیم. به کم‌آبی بسیار مقاوم است و در مزراع دیم به راحتی می‌روید. عمق ریشه آن نیز تا ۱۵ سانت می‌رسد.

کیسه چوپان

نام علمی: copsella burs-pastoris

نام تیره: crucifera

نام انگلیسی: shepherds- purs

کیسه چوپان1
علف هرز کیسه چوپان در مراحل ابتدایی رشد

یکی از علفهای هرز پهن برگ است. کیسه چوپان گیاهی یکساله، زمستانه و از خانواده شب بو است. تکثیر آن بوسیله بذر است. ارتفاع آن به ۵۰ سانت می‌رسد. به کیسه چوپان خورجینک نیز می‌گویند. رنگ گل‌های آن سفید یا صورتی و گل آذین آن خوشه‌ای و کشیده است. ریشه غیر افشان اما سطحی دارد. در مزارع سیر به ندرت دیده می‌شود. در واقع اغلب در مزراع گیاهان علوفه‌ای، مزارع توتون، نیشکر، بادام زمینی، باغ‌های میوه، حبوبات و حاشیه جاده‌ها دیده می‌شود.

کیسه چوپان2
علف هرز کیسه چوپان در مرحله بلوغ و گلدهی

از علفهای هرز سیر است. در سالهایی که باران کمتری می‌بارد، در بین ردیف‌های سیر با آن روبرو می‌شویم. اما چون قدرت گسترش کمتری دارد، خطر آن برای محصولات کمتر است.

قیاق یا سورگوم

نام علمی: sorghum halepense

نام تیره: poaceae

نام انگلیسی: johnson grass

قیاق یا سورگوم-از علفهای هرز سیر
علف هرز قیاق یا سورگوم در مرحله گلدهی و پراکندن بذر

گیاهی است علفی و چندساله که توسط بذر و ساقه‌های خزنده تکثیر می‌شود. ساقه زیرزمینی و ریزوم قوی دارد. ارتفاع برگ به ۱۵۰ سانت و طول برگ‌ها به ۱۰۰ سانت می‌رسد. قیاق یا سورگوم یکی از گیاهان مهم علوفه‌ای است. با این حال اگر به صورت ناخواسته رشد کند، مزاحمت زیادی برای محصولات ایجاد می‌کند. بخصوص بعضی اوقات ریزوم‌ها و ریشه‌ها بعد از برداشت سورگوم باقی می‌مانند و برای محصول بعدی مشکل‌ساز می‌شوند.

شخم زدن این علف هرز باعث پخش شدن ریزوم‌ها و آلوده شدن کل مزرعه می‌شود. وجین کردن نیز هیچ تاثیری نخواهد داشت. فقط باید سعی نمود بذر و ریزوم آن برای بار اول وارد مزرعه نشود. معمولا از طریق بذر آلوده، کمباین‌ها و ماشین آلات آلوده به مزرعه وارد می‌شوند.

قیاق یا سورگوم
علف هرز قیاق یا سورگوم در مراحل میانی رشد

به علت رشد زیاد و مقاومت بالا و تولید علوفه زیاد، اهمیت بسیاری در بخش دامداری دارد. در آسیا و مناطق مدیترانه، قیاق تنها گونه سورگوم است که به فراوانی می‌روید.

خرفه

نام علمی: portulaca oleraceae

نام تیره: potulaceae

نام انگلیسی: purslane

خرفه1
علف هرز خرفه و بذر آن

گیاهی است یکساله و گوشتی با برگ ها و ساقه های سنگین و آبکی. یکی از علفهای هرز است که به شرایط مختلف آب و هوایی سازگار بوده و در مناطق مختلف ایران و جهان یافت می‌شود. گل‌های آن فقط در روزهای آفتابی باز می‌شوند. ریشه‌های غیر افشان و نیمه عمیق دارد. دام‌ها خرفه را به دلیل ترد و خوش خوراک بودن بسیار می‌پسندند.

خرفه2
خرفه فقط یک علف هرز نیست. بلکه استفاده دارویی نیز دارد.

از کودکی که برای دام‌ها علف می‌آوردم، یادم می‌آید که یک کیسه از علف هرز خرفه از سایر علفها بسیار سنگین‌تر بود. وقتی جلوی گاوها مخلوطی از چندین علف هرز می‌ریختیم، اول از همه خرفه‌ها را می‌خوردند.

خرفه از علفهای هرز مزارع چای، سبزی و صیفی و زمین‌های غیر زراعی است. در مزرعه سیر و پیاز معمولا در استان‌های شمالی یافت می‌شود.

جودره

نام علمی: Hordeum spontaneum

نام تیره: Poaceae

نام انگلیسی: wild barley

علف هرز جودره
جودره بسیار به جو شبیه است.

گیاهی یکساله، علفی و با تنوع ژنتیکی بالاست. معمولا ۱۲۰ سانت ارتفاع دارد. این علف هرز بسیار شبیه جو است. اغلب در مزراع غلات پدیدار می‌شود. اما اگر محصول سیر در تناوب با غلات کاشته شود، در مزرعه سیر هم دیده می‌شود. با اقلیم‌های مختلف سازگار است. کمی زودتر از غلات به بلوغ می‌رسد و بذرش را می‌ریزد.

مورچه‌ها بذر جودره را ذخیره می‌کنند. چون گندم را به جودره ترجیح می‌دهند، با رسیدن فصل درو گندم، مقداری از جودره را با گندم جایگزین می‌کنند. مورچه‌ها جودره‌های اضافی را در حاشیه جاده‌ها رها می‌کنند. به همین دلیل معمولا این علف هرز در حاشیه جاده‌های دسترسی مزرعه می‌روید.

کمباین‌ها و ماشین آلات آلوده و بذرهای بوجاری نشده غلات باعث پراکنش بذر جودره در مزرعه می‌شوند. باید بدانیم که جودره گیاهی زمستانه است. یعنی شروع رویش آن در اوایل یا اواسط پاییز و بلوغ و تولید بذر آن در اواسط یا اواخر بهار است.

چچم

نام علمی: lolium temulentum

نام تیره: poaceae

نام انگلیسی: darnel

چچم یکی از علفهای هرز مهم در ایران است. به آن گیج دانه هم می‌گویند. یکساله است و با بذر تکثیر می‌یابد. ارتفاع آن حداکثر به ۹۰ سانت می‌رسد. چچم معمولا در مزارع غلات و محصولات در تناوب بعدی با غلات می‌روید. معمولا در بهار و نزدیک به زمان رسیدن غلات به بلوغ می‌رسد. بذر آن سمی بوده و باعث مسمومیت انسان و دام می‌شود. به همین دلیل خسارت زیادی به محصول وارد می‌کند. دام‌ها کمتر به خوردن آن گرایش دارند. زیرا علفی سفت است و جویدن آن فقط از شترها بر می‌آید.

بخوانیم و بدانیم: کاشت، داشت و برداشت سیر ارگانیک و روشهای انبار آن

علف هرز چچم
چچم علف هرزی سفت با دانه های سمی است.

اگر می‌خواهید در زمینی سیر بکارید که قبلا چندین سال غلات در آن کاشته شده است، مراقب باشید. زیرا حتما علف هرز چچم را در مزرعه سیر خود خواهید دید.

سِس

نام علمی: cuscuta campestris

نام تیره: convolvulaceae

نام انگلیسی: dodder

سس1
یک درخت درگیر علف انگل سس

گیاهی است یکساله که توسط بذر و تکثیر غیر جنسی زیاد می‌شود. انگل است، کلروفیل ندارد و از گیاه میزبان تغذیه می‌کند. با شناسایی گیاه میزبان مناسب، خیلی سریع به دور آن می‌پیچد. با گذشت زمان ساقه‌های زرد رنگ این علف هرز ضخیم‌تر شده و گیاه میزبان نیز ضعیف‌تر می‌شود. با کندن ریشه آن، هیچ تغییری حاصل نمی‌شود. زیرا سس به ریشه خود وابسته نیست. بلکه گیاهی انگل است و به پیشروی خود ادامه می‌دهد. سس یکی از علفهای هرز مهم در مزارع آبی سبزی و صیفی جات، یونجه، شبدر و چغندر است.

سس2
علف انگل سس گیاه را با بازوهایش احاطه میکند

سس به ندرت در مزراع سیر دیده می‌شود. اگر بوته سیری دیدید که با سس درگیر بود، بهتر است آن بوته را از ریشه کنده و در پخت و پز استفاده کنید. برای جلوگیری از انتشار سس در مزرعه کار معقولی است.

سس3
گیاه انگل سس و پیشروی آن

منابع

ارزیابی کارایی علفکش های مختلف در کنترل علف های هرز سیر (Allium Sativum)، مصطفی حسینی و دیگران

مقاله کنترل شیمیایی علفهای هرز در سیر- مجله crop protection– ش ۲۶- ص ۶۴۲تا ۶۴۶

مقاله علفهای هرز سیر و کنترل شیمیایی آن

وبسایت greyduckgarlic

وبسایت garlicfarm 

کتاب: علفهای هرز و کنترل آنها، مولف: فرشاد ابراهیم پور و جواد یوسفی، انتشارات دانشگاه پیام نور


یعقوب دلیجه

محقق در زمینه کشاورزی ارگانیک

تولید کننده حرفه ای سیر

علاقه مند به کشاورزی مدرن و هوشمند سازی و بهینه سازی فرآیندها

مسلط به زبان انگلیسی (خواندن و گوش دادن و ترجمه)

مسلط به طراحی سایت با وردپرس 

آشنا به مباحث SEO

آشنا به تولید محتوای ناب اینترنتی

آشنا به فرآیندهای کشاورزی و دامپروری

و البته خوره کتاب

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *