بیماریهای سیر را بشناسیم!

بیماریهای سیر

پیش نوشت: شاید بیراه نباشد اگر بگوییم شیوع بیماریهای سیر در مزرعه بسیار مخرب‌تر از گسترش علف‌های هرز خواهد بود. بیماری‌های گیاهی معمولا واگیردار هستند و خطر اپیدمی (همه گیری) وجود دارد. سرعت گسترش بیماری‌ها بسیار بیشتر از علف‌های هرز است. علف‌های هرز دیده می‌شوند اما شاید گسترش بیماری وقتی خودش را نشان دهد که کار از کار گذشته باشد. 

بخوانیم: آشنایی با علفهای هرز سیر و راهکارهای مبارزه

بخوانیم: آشنایی با آفتهای سیر و مبارزه با آنها 

حال در یک مطلب ۱۸۰۰ کلمه ای دوباره مهمان چشم‌های پرنور شما مخاطبان همیشگی گارلیکا شدیم. این مطلب طولانی‌ترین و جامع‌ترین مقاله در مورد بیماری‌های سیر است. برای مطالعه دقیق آن تقریبا به ۲۰ دقیقه زمان نیاز دارید. 

خشکی و پوک شدن حبه‌های سیر 

مشخصات عامل: موجودات میکروسکوپیک کپسولی شکل، نام علمی آن Aceria tulipae است.

عامل بیماری خشکی سیر
عامل بیماری خشکی سیر در یک تصویر میکروسکوپی

دوره زندگی

این موجودات میکروسکوپی می‌توانند همراه محصول به داخل انبار راه پیدا کرده و زمستان گذرانی کنند. همچنین در داخل خاک مزرعه نیز می‌توانند زنده بمانند. 

خرابی

گیاه آلوده معمولا پیچ خورده و پژمرده می‌شود. برگها زرد شده و آن شادابی قبلی را از دست می‌دهد. با بررسی دقیق‌تر برگ‌های میانی گیاه، می‌توانید عوامل بیماری زا را روی برگ‌ها مشاهده کنید. آنها با خوشه‌های سیر به داخل انبار منتقل شده و باعث خشک و چروک شدن حبه‌ها می‌شوند. 

محصولات هدف

پیاز، سیر و تره فرنگی

بیماری خشکی سیر
بیماری خشکی سیر

کنترل بیماری

روشهای زراعی: برای کاشت سیر از بذرهای سالم استفاده کنید. بذر آلوده از مهم‌ترین عوامل آلودگی مزرعه است. در صورت امکان در تناوب با محصول سیر، محصولات پیازی نکارید. برای پیشگیری از بیماری قبل از کاشت بذرها می‌توان آنها را در آب ۵۵ درجه به مدت ۱۰ الی ۲۰ دقیقه قرار داد. یا به جای آن در آب ۶۰ درجه به مدت ۱۰ دقیقه قرار داد. این کار باعث کاهش قابل ملاحظه عوامل بیماری می‌شود. اگر بعد از این اقدامات پیشگیرانه باز هم در دوره رشد در مزرعه با سیرهای آلوده روبه رو شدید، خیلی سریع آنها را از ریشه کنده و بیرون از مزرعه بسوزانید. 

زنگ سیر

یکی از بیماریهای سیر زنگ سیر است. این بیماری معمولا در برگ‌های سبز گیاه به صورت نقطه‌های سیاه یا قرمز یا قهوه‌ای مایل به زرد بروز می‌کند. عمل قارچی دارد. در منابع مختلف بیان شده است که به دلیل خشکی برگ‌ها در زمان نزدیک به برداشت سیر پدیدار می‌شود. این مشکل در استفاده از آبیاری قطره‌ای معمول است. باید آزمایش کنم و ببینم که در آبیاری باران مصنوعی هم بروز می‌کند یانه. می‌توانیم زنگ سیر را قبل از گسترش در نطفه خفه کنیم. بدین منظور باید به طور مداوم به مزرعه سرکشی و نظارت کنیم.

زنگ سیر
بوته سیر مبتلا به زنگ

در صورت مشاهده حتی یک گیاه سیر مبتلا به زنگ سیر با استفاده از اسپری بیکربنات سدیم (جوش شیرین) جلوی گسترش بیماری را بگیرید. در موارد حاد و گسترش زنگ سیر می‌توانیم از محلول‌های ضدعفونی کننده مانند سولفات مس (کات کبود) استفاده کنیم. باید بدانیم که استفاده از بیکربنات سدیم (جوش شیرین) و کات کبود (و در برخی موارد سایر ترکیبات مس) برای جلوگیری و مبارزه با بیماری‌های قارچی در فصل کاش و داشت گیاه سیر و انبارداری آن کاربرد فراوانی دارد. 

 

بیماری فوزاریوم ریشه

فوزاریوم ریشه2
سیر برداشت شده مبتلا به فوزاریوم ریشه
فوزاریوم سیر
بوته سیر مبتلا به فوزاریوم ریشه

بیماری فوزاریوم ریشه یکی از بیماری‌های خطرناک سیر است. معمولا به نام پوسیدگی ریشه معروف است. وقتی گیاه سیر مبتلا به این بیماری شد، نمی‌توان گسترش بیماری را کنترل کرد. فعلا علاجی وجود ندارد. گیاه بیمار پژمرده شده و از رشد باز می‌ماند. هنگام کندن از زمین به راحتی کنده می‌شود (چون ریشه‌ها پوسیده هستند). با بررسی گیاه می‌فهمیم که ریشه‌های تیره رنگ و پوسیده‌ای دارد. گیاه آلوده را بهتر است هرچه سریعتر از مزرعه خارج کرده و بسوزانیم. اگر این بیماری وارد انبار شود، با توجه به بوی خاصی که دارد، باید از خیر انبار و سیرهای آن باید بگذریم. سیرها را در انبار و در جای خشک و خنک نگه‌داری کنید.

اگر در مزرعه سیر شما در سال گذشته و در سطح وسیع دچار بیماری فوزاریوم ریشه بود، بهتر است تا سه سال در زمین مورد نظر محصولات پیازی کاشته نشود. اما همه ما می‌دانیم بهترین و کم‌هزینه‌ترین راه، پیشگیری از بیماری است. بدین منظور خوشه‌های سیر را قبل از کاشت حبه حبه کرده و یک شب کامل در حدود ۸ الی ۱۰ ساعت در بیکربنات پتاسیم محلول بخوابانید. 

 

پوسیدگی سفید بوسیله Sclerotium Cepivorum

بیماری پوسیدگی سفید ریشه
مزرعه سیر مبتلا به پوسیدگی سفید ریشه (بصورت خفیف)
بیماری پوسیدگی سفید ریشه
پوسیدگی سفید ریشه سیر در مراحل اولیه

یکی از مخرب‌ترین بیماریهای سیر بوده و عامل آن قارچ است. عامل بیماری متاسفانه در صورت بروز می‌تواند تا ۱۰ سال در خاک مزرعه زنده بماند. در مراحل اولیه آلودگی، گیاهان بیمار باید از ریشه در آورده و سوزانده شوند. اما در مراحل حاد کاری نمی‌توان کرد. پس از برداشت سیرهای آلوده به قارچ پوسیدگی سفید، اقدام به ضدعفونی زمین بوسیله بخاردهی یا مالچ پلاستیکی نمود.

پوسیدگی سفید ریشه
بیماری پوسیدگی سفید ریشه در مراحل حاد

شاید تشخیص قارچ عامل پوسیدگی سفید از سایر بیماری‌ها دشوار باشد. معمولا آلودگی بر روی گروهی از محصولات اتفاق می‌افتد نه یک گیاه یا بوته خاص. بیماری ابتدا از قسمت برگ‌های بیرونی شروع شده و به تدریج به مرکز گیاه و پیاز آن رسیده و باعث مرگ گیاه می‌شود. 

هنگام خرید بذر مراقب باشید و اگر علائمی مانند تصاویر زیر را دیدید، ماشین آلات کشاورزی را قبل از وارد شدن به مزرعه کاملا شسته و ضدعفونی کنید. بذرهای تایید شده و آزمایش شده را بخرید. پیشگیری همیشه بهترین راه برای مقابله با اغلب بیماری‌ها و آفات است. 

 

پوسیدگی زخم‌ها و آسیب‌های مکانیکی

آسیب و زخم مکانیکی
آسیب و زخم مکانیکی باعث ایجاد قارچ پنیسیلیوم شده است

عامل این پوسیدگی قارچ پنیسیلیوم است. شاید آسیب مکانیکی را نتوان در دسته بیماریهای سیر قرار داد. اما به دلیل آسیب پذیری بیشتر حبه‌ها، بسیار مهم است که خوشه‌های سیر هیچ آسیبی نبینند. همان قارچی که از آن واکسن پنیسیلین کشف شد. فقط هنگامی بروز می‌کند که حبه‌های سیر بوسیله یک جسم سخت، آسیب دیده و غلاف محافظ آن کنده شود. زخم‌های مکانیکی بیشتر هنگام برداشت سیر و هنگام انبارداری و برخورد خوشه و حبه‌ها با سطوح سخت ایجاد می‌شود. پس این بیماری معمولا بعد از برداشت یا هنگام انبارداری رخ می‌دهد. 

 

بیماری قارچی طوقه سیر

بیماری قارچی طوقه سیر
نتیجه عدم پیشگیری از بیماری قارچی طوقه سیر

در مناطق مرطوب و پرباران از مهم‌ترین بیماریهای سیر است. عامل آن قارچی به نام Botrytis porri است. اثر تخریبی آن در صورت عدم مبارزه و پیشگیری، می‌تواند بسیار زیاد باشد. اولین نشانه‌ها معمولا در اوایل بهار و بخصوص هنگام ماندابی در قسمت گلوی گیاه سیر رخ می‌دهد. بعد از مدتی آلودگی قارچی باعث نفوذ قارچ به خوشه و حبه‌ها می‌شود. در ابتدا شاید هیچکدام از علائم بیماری بروز نکند. پس از آلودگی به بیماری، خوشه‌های سیر بیمار، پوسته قهوه‌ای یا تیره و سخت پیدا می‌کنند. به تدریج از آب حبه‌ها کاسته شده و سیر روبه خشکی می‌رود.

اگر سیرهای بیمار به انبار راه پیدا کنند نیازی نیست بگوییم که چه اتفاقی می‌افتد.  عامل بیماری قارچی طوقه معمولا در همه خاک‌های کشاورزی وجود دارد. در واقع هنگامی که شرایط محیا شد، فرصت رشد و گسترش پیدا می‌کند.

مزارع سیر مناطق با آب و هوای خنک بخصوص تا آخر بهار، بیشتر مستعد این بیماری هستند. راه‌های پیشگیرانه زیر برای جلوگیری از بروز این بیماری قارچی بسیار کارساز و موثر است:

  • حذف و سوزاندن خیلی سریع گیاهان مبتلا به بیماری 
  • جلوگیری از آبیاری بیش از حد و  جلوگیری از استفاده مالچ ضخیم
  • ایجاد جریان هوای مناسب در انبار و محل نگه داری محصولات و بذرها
  • در مناطقی که مستعد این بیماری قارچی است توصیه می‌شود بعد از برداشت سیر، به جای آویزان کردن بوته‌ها، آنها را از گلو قطع کرده و فقط خوشه‌ها را انبار کنید. 

 

لکه سیاه سیر 

معمولا به صورت لکه‌های سیاه (مانند گرد زغال) بر روی خوشه سیر بروز می‌کند. عامل آن قارچی به نام Embellisia allii است.

می‌توان خرابی را با کندن پوسته بیرونی خوشه سیر کاملا برطرف نمود. اما در مجموع کمی از بازار پسندی محصول می‌کاهد. وگرنه بدون هیچ مشکلی می‌توان آن را مصرف کرد. 

همیشه یادمان باشد که پیشگیری بسیار راحت‌تر و کم هزینه‌تر از درمان است

نماتدها

نماتدها موجودات ذره‌بینی و کرم مانند هستند. آنها یکی از عوامل بیماریهای سیر هستند. انواع مختلفی دارند و بعضی از آنها مفید هستند. اما بیشتر آنها به محصولات کشاورزی خسارت می‌زنند. آسیب نماتدها در گیاه سیر باعث مستعد شدن گیاه در مقابل سایر عوامل بیماری‌زا می‌شود. علائم بروز بیماری به صورت تصاویر زیر است. معمولا این بیماری در مناطق گرم و مرطوب اتفاق می‌افتد. البته نوع نماتد را فقط با نمونه گیری و آزمایش دقیق در آزمایشگاه می‌توان تشخیص داد.

باید توجه نمود که انواع مختلفی از نماتدها در خاک موجود است. اما تعداد بسیار کمی به گیاه سیر حمله می‌کنند. نماتدها معمولا به ریشه سیر حمله کرده و آسیب‌های جدی وارد می‌کنند. البته آنها به داخل حبه‌ها نفوذ نمی‌کنند. حمله بعضی از نماتدها باعث ترک خوردن پوسته محافظ حبه‌های سیر و پیچ خوردگی برخی برگها می‌شود. راهکارهای زیر برای مدیریت این بیماری موثر است:

  • بذرهای کاملا سالم بکارید 
  • کشت تناوبی با محصولات غیر پیازی را اجرا کنید
  • از محصولات ضدعفونی کننده خاک مانند خردل به عنوان محصول پوششی و کود سبز استفاده کنید
  • بعد از برداشت سیر، برگهای آلوده را کاملا از مزرعه جمع کرده و در جای مناسب بسوزانید
  • به طور مداوم از مزرعه بازدید نموده و محصولات را به دقت پایش کنید

 

ویروس‌ها: بیماری موزاییکی برگهای سیر

این بیماری یک بیماری ویروسی است که برگهای محصول سیر را درگیر می‌کند. در شرایط حاد این بیماری باعث کاهش تناژ محصول و کوچک شدن خوشه‌ها و حبه‌های سیر می‌شود. کشاورزان باید به طور مداوم مزرعه سیر را بازرسی کرده و گیاهان آلوده را قبل از شیوع بیماری‌ها نابود کنند. ویروس بوسیله کنه‌ها و شته‌ها از بوته‌های بیمار به بوته‌های سالم منتقل می‌شود. در پست حشرات مفید گفتیم باید کاری کنیم که حشرات مفید مانند کفشدوزک را به مزرعه جذب کنیم. بدین طریق می‌توان جلوی انتشار بیماری را گرفت. 


منابع

(۱) Schwartz, H. F., Mohan, S. K. “Compendium of onion and garlic diseases and pests.” The American Phytopathological Society, Ed. 2 (2007).

(۳) Cherry, K. “Sclerotium cepivorum.” North Carolina State University.

(۴) Grabowski, M. “Stem and Bulb Nematode in Garlic.” University of Minnesota Extension.

(۵) Jepson, S. B. “Fusarium rot of garlic bulbs.” Oregon State University Extension (2008).
 
(۶) Johnson, S. B. “Blue Mold of Garlic.” University of Maine Extension (2013).
 
(۷) Johnson, S. B. “White Rot of Garlic and Onions.” University of Maine Extension (2015).
 
(۸) Moyer, M. M. “Diseases of Garlic: Various Pests.” Cornell University (2015).
 
(۹)وبسایت rasacreekfarm
 
(۱۰) وبسایت organicgardener
 
(۱۱) وبسایت plantvillage
 

 

یعقوب دلیجه

محقق در زمینه کشاورزی ارگانیک

علاقه مند به کشاورزی مدرن و هوشمند سازی و بهینه سازی فرآیندها

مسلط به زبان انگلیسی (خواندن و گوش دادن و ترجمه)

مسلط به طراحی سایت با وردپرس و مباحث SEO و تولید محتوای ناب اینترنتی

آشنا به فرآیندهای کشاورزی و دامپروری

و البته خوره کتاب

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *