با حشرات مفید در کشاورزی ارگانیک آشنا شوید!

کفشدوزک در حال شکار شته

حشرات مفید در کشاورزی ارگانیک؟ مگر حشرات هم می‌توانند مفید باشند؟؟ آن هم در کشاورزی؟؟! آری حشرات هم می‌توانند مفید باشند و به ما کمک کنند. یکی از اصول کشاورزی ارگانیک استفاده از مواد و راه‌های طبیعی و سازگار با محیط زیست برای مدیریت آفات است. در این راه حشرات مفیدی وجود دارند که می‌توانند به ما کمک کنند. استفاده از حشرات برای مبارزه با آفات را مبارزه بیولوژیک گویند. یک ضرب المثل قدیمی می گوید:

دشمن دشمن من، دوست من است!

بخوانیم: چگونه مزرعه ام را به یک مزرعه ارگانیک تبدیل کنم؟

فهرست حشرات مفید در کشاورزی

  • کفشدوزک
  • سوسک سرباز
  • سنجاقک‌ها و آسیابک‌ها
  • زنبورهای شکارچی
  • بال توری سبز
  • شیخک
  • زنبور عسل

کفشدوزک‌ها: قاتل اصلی شته‌ها

یکی از حشرات مفید در کشاورزی ارگانیک کفشدوزک است. کفشدوزک‌ها ظاهر زیبایی دارند. اما در پیشت این ظاهر زیبا یک قاتل شته‌ها و آفت‌ها وجود دارد. آنها با آرواره‌های قوی خود آفت‌های مکنده را از بین می‌برند. کفشدوزک‌ها از گروه سوسک‌ها هستند و اندازه‌ای در حدود ۰٫۱۸ تا ۱۸ میلی متر دارند. نام علمی کفشدوزک coccinillidae است و از راسته قاب بالان هستند.

کفشدوزک در حال آماده شدن برای حمله به کلونی شته ها

آنها معمولا به رنگ‏‌های زرد، قرمز و نارنجی با لکه‌ها یا خال‌های کوچک سیاه، پاهایی سیاه رنگ و دارای دو شاخک هستند. ملل اروپایی و آمریکایی کفشدوزک را نمادی از خوش شانسی می شناسند. 

چرخه زیستی و زاد و ولد

کفشدوزک‌ها نر و ماده دارند. ۳ تا ۱۰ روز بعد از تخم ریزی از تخم بیرون می‌آیند. لاروها حدود ۱ ماه تغذیه و رشد می‌کنند. بعد از آن حدود ۱۵ روز در حالت شفیرگی می‌مانند و بعد از آن به بلوغ می‌رسند. پس در واقع از زمان تخم ریزی تا به بلوغ رسیدن حدود ۱ ماه طول می‌کشد. کفشدوزک‌های بالغ حدود ۱ سال عمر می‌کنند.

چرخه زیستی حشرات مفید در کشاورزی: کفشدوزک

کفشدوزک‌ها چه چیزی می‌خورند؟

کفشدوزک‌ها معمولا حشرات و آفات نرم‌تن و مکنده را می‌خورند. آنها به خوردن شته، تریپس و  سفید بالک بسیار علاقه دارند. اما معمولا در کشاورزی ارگانیک به قاتل شته‌ها معروفند. حشره شناسان تخمین می‌زنند که هر کفشدوزک در طول زندگی خود چیزی در حدود ۵۵۰۰ شته می‌خورد!! 

چگونه کفشدوزک‌ها را به مزرعه خود جذب کنیم؟

کفشدوزک‌ها به گیاهانی مانند ترنج (برگاموت)، شوید، بادرنجبویه، نعناع، جعفری، بومادران، گل آهاری و گل روئینه زرین علاقه نشان می‌دهند. جالب است بدانیم که این گیاهان یا دارویی هستند، یا معطر و یا هردو! با تمام شدن و کنترل شدن شته‌ها، کفشدوزک‌ها غذایی ندارند بخورند. پس به مزرعه یا باغ همسایه مهاجرت می کنند. اگر می‌خواهید این اتفاق نیفتد، بهتراست به فکر کاشت بعضی از گیاهان معطر و دارویی گفته شده بپردازید.

دشمنان و شکارچیان کفشدوزک چه موجوداتی هستند؟

عنکبوت‌، خرچسونه (pentatomoidae)، و حشره‌ای به نام assassin bug (حشره بدبو) دشمنان و شکارچیان اصلی کفشدوزک هستند.

چند نوع کفشدوزک در جهان وجود دارد؟ آیا همه آنها مفیدند؟

حدود ۴۵۰۰ نوع کفشدوزک در جهان وجود دارد. مشاهده شده است که نوعی کفشدوزک زرد و نارنجی با خال‌های راه راه وجود دارند که برگ‌های قسمت‌های جوان گیاهان را می‌خورند. 

حقایق جالبی در مورد کفشدوزک‌ها

-کفشدوزک ماده معمولا تخم‌ها را در کلونی شته‌ها می‌گذارد. یا این کارلاروها راحت‌تر به منبع غذایی دسترسی خواهند داشت. 

-کفشدوزک‌ها قبل از به بلوغ رسیدن حدود ۶۰۰ شته می‌خورند. 

-در زبان انگلیسی به آنها lady bug  یا lady bug beetle می‌گویند. قسمت lady  (خانم) یک ماجرای تاریخی دارد. در اروپای قرون وسطی وقتی شته محصول سیب زمینی آنها را نابود کرد، مردم از مریم مقدس کمک خواستند. بعد از مدتی کفشدوزک‌ها به داد آنها رسیدند. از آن موقع بخش lady  به نام کفشدوزک اضافه شد. 


سوسک‌های سرباز: سربازان جنگی مزرعه ارگانیک

یکی از حشرات مفید در کشاورزی ارگانیک سوسک سرباز است. شاید از شنیدن نام سوسک، به یاد موجوداتی چندش آور بیفتیم. اما در واقع سوسک سرباز به کشاورزان کمک می‌کند تا به صورت طبیعی و ارگانیک با آفات و حشرات مضر مبارزه کنند. نام علمی آنها cantharide است. همچنین در زبان انگلیسی به سوسک سرباز soldier beetle می‌گویند. 

سوسک سرباز یکی از حشرات مفید در کشاورزی است

غذای اصلی سوسک‌های سرباز چیست؟

سوسک‌های سرباز معمولا از شته‌، هزارپاهای کوچک و کرم‌های شب تاب تغذیه می‌کند. در صورتی که این حشرات وجود نداشته باشند، از شهد گل‌ها تغذیه می‌کنند.

چگونه سوسک‌های سرباز را به مزرعه جذب کنیم؟

سوسک‌های سرباز به گل‌ها بیشتر جذب می‌شوند. بخصوص به گل همیشه بهار، گل روئینه زرین و گل zinia علاقه دارند.

زادو ولد سوسک سرباز یکی از حشرات مفید در کشاورزی
چرخه زاد و ولد سوسک سرباز یکی از حشرات مفید در کشاورزی

چه موجوداتی سوسک سرباز را شکار می‌کنند؟

ممکن است در مرحله لارو که حشره ضعیف‌تر است، مورد حمله ملخ‌ها و شب پره‌ها قرار گیرد و شکار شود.


سنجاقک‌ها و آسیابک‌ها: جنگجوهای سرعتی شما

سنجاقک‌ها و آسیابک‌ها هم از حشرات مفید در کشاورزی ارگانیک هستند. آسیابک‌ها نسبت به سنجاقک‌ها دارای جثه بزرگتری هستند. همچنین سنجاقک‌ها یک جفت و آسیابک‌ها دو جفت بال دارند. هردو در نزدیکی برکه‌ها و محل تجمع آب پرسه می‌زنند. زیرا آب محل تخم ریزی آنهاست. نام علمی آنها amsoptera (آسیابک) و zygoptera (سنجاقک) است.

سنجاقک: یکی از حشرات مفید در کشاورزی

غذای اصلی سنجاقک‌ و آسیابک؟

آنها از حشراتی مانند مگس‌ها و پشه‌ها تغذیه می‌کنند. همچنین آسیابک‌ها از مهم‌ترین کنترل کنندگان جمعیت پشه‌ها هستند. آنها بسیار سریع پرواز می‌کنند و شکار را در هوا می‌قاپند.

چرخه زیستی و زاد و ولد سنجاقک
چرخه زیستی و زاد و ولد سنجاقک

چگونه آسیابک‌ها و سنجاقک‌ها را جذب کنیم؟

برای جذب آنها باید یک برکه یا حوض یا نهر آب ایجاد کنیم.


زنبورهای شکارچی و انگل: خشن و بی رحم در مقابل آفات

از حشرات مفید در کشاورزی، زنبورهای شکارچی و انگل هستند. آنها انواع مختلفی دارند. بعضی از آنها عسل تولید می‎کنند. اما دلیل نمی شود آنهایی که بی عسل هستند را بی فایده بدانیم. زیرا گونه ای از زنبورهای شکارچی و انگل وجود دارند که نقش مهمی در کنترل آفات در کشاورزی ارگانیک دارند.

زنبورهای انگل: یکی از حشرات مفید در کشاورزی هستند
زنبورهای انگل معمولا روی بدن یا داخل بدن آفت ها تخم ریزی می کنند و باعث مرگ تدریجی آنها می شوند

زنبورهای تریکوگراما Trichogramma و یا زنبورهای common wasp و braconid wasp از این گونه زنبورها هستند.

چرخه زیستی و زاد و ولد؟

زنبورهای شکارچی مستقیما به شکار آفت‌ها می‌پردازند. اما زنبورهای انگل اثر جالبی روی آفات دارند. آنها بر روی لارو یا بدن حشرات آفت تخم ریزی می‌کنند. خیلی سریع با رشد تخم‌ها، لاروها و تخم آفت‌ها از بین می‌روند. زیرا لاروهای زنبور انگل از تخم و لارو آفت‌ها به عنوان غذا استفاده می‌کنند.

لارو زنبورهای انگل بر روی کرم گوجه خوار

آنها چه چیزهایی می‌خورند؟

زنبورهای انگل و شکارچی انواعی از حشرات مضر را از بین می‌برند.  مهم‌ترین غذای آنها کرم سبز گوجه خوار است. آنها از شته‌ها، سوسک‌های خاکی، کرم‌های برگخوار، آفت Anasa، خرچسونه pentatomoide و کرم صدپای پیله‌ساز تغذیه می‌کنند.

چگونه آنها را به مزرعه جذب کنیم؟

با کاشت گیاهان زیر می‌توانیم آنها را جذب کنیم. همه گیاهان گلدار، هویج، سنبل الطیب، کرفس، رازیانه، بابونه گاوی و گیاه توری ملکه.

پس اگر در مزرعه‌تان کرم‌هایی دیدید که لاروهای سفید به آنها چسبیده، کاری به آنها نداشته باشید. آن لاروها ارتش مخفی حشرات مفید شما هستند.


بالتوری سبز Lacewing : شکارچی مهربان اما حرفه‌ای

بالتوری سبز: یکی از حشرات مفید در کشاورزی
بالتوری سبز یکی از حشرات مهربان و مفید در کشاورزی است

یکی از حشرات مفید در کشاورزی بالتوری‌های سبز هستند. آنها حشراتی سبز رنگ با بالهای توری سبز کم‌رنگ هستند. قیافه مهربانی دارند! به همین دلیل با محصولات ما کاری ندارند؛ بلکه با دشمنان ما کار دارند. پس آنها را با سمپاشی شیمیایی از بین نبرید. 

چرخه زیستی و زاد و ولد؟

بالتوری‌های سبز بر روی شاخ و برگ گیاهان و درختان تخم ریزی می‌کنند. تخم آنها توسط یک ساقه ابریشمی ۱ تا ۵ سانتی متر از شاخه آویزان می‌شود. یک هفته طول می‌کشد تا لاروها از تخم بیرون بیایند.

چرخه زیستی بالتوری سبز
چرخه زیستی و زاد و ولد بالتوری سبز

لاروهای بالتوری شکارچیان قهاری هستند و تا ۳ هفته از دوره لارو خود، تا ۶۰۰ آفت را می‌خورند. بالتوری‌ها بعضی اوقات تخم‌های خود را در کلونی شته‌ها و تریپس‌ها می‌گذارند. 

آنها چه چیزهایی می‌خورند؟

آنها معمولا حشرات مضری را که آهسته حرکت می‌کنند، شکار می‌کنند. آنها از شته، شپشک سفید، کنه، تریپس، سفید بالک و تخم شب پره‌ها تغذیه می‌کنند. اگر مزرعه ارگانیک شما عاری از هرگونه آفت‌های فوق باشد، آنها از شهد گلها و میوه‌ها استفاده می‌کنند. یا اینکه به مزرعه همسایه مهاجرت می‌کنند. 

چگونه آنها را به مزرعه جذب کنیم؟

بالتوری‌ها هم مانند سایر حشرات مفید به بعضی از گیاهان علاقه نشان می‌دهند. آنها به گشنیز، گل ستاره ای، کرفس، رازیانه، پیاز، گیاه توری ملکه، آفتابگردان، گل پیسما و بومادران جذب می‌شوند.


شیخک prey mantis : شکارچی فرصت طلب

شیخک: یکی از حشرات مفید و درونگرا در کشاورزی

شیخک‌ها در اکثر باغات و مزراع دیده می‌شوند. تا چند سال پیش من هم فکر می‌کردم آنها برگ می‌خورند و برای محصولات کشاورزی مضر هستند. اما آنها شکارچی قهاری هستند و انواع مختلفی از حشرات مضر را شکار می‌کنند. پس می‌توان آنها را یکی از حشرات مفید در کشاورزی دانست. البته در بین غذای آنها برخی حشرات مفید نیز هست. 

چرخه زیستی و زاد و ولد؟

شیخک‌ها تخم‌های خود را به صورت دسته جمعی بر روی درختان و گیاهان رها می‌کنند. مراحل رشد و زاد و ولد شیخک‌ها شامل ۳ مرحله است:

-مرحله تخم ریزی: شیخک معمولا در فصل پاییز تخم ریزی می‌کند. معمولا ۱۰ الی ۴۰۰ تخم می‌گذارد. 

-مرحله لارو: در فصل بهار از تخم بیرون می‌آیند و شروع به تغذیه از حشرات کوچک (مانند شته‌ها) می‌کنند. 

-مرحله بلوغ: آنها در اواخر بهار به بلوغ می‌رسند. در فصل پاییز نیز دوباره تخم ریزی می‌کنند.

معمولا عمر یک شیخک به ۱ سال می‌رسد.

شیخک چه چیزهایی می خورد؟

همانطور که گفتیم، آنها در مرحله لاروی معمولا از شته ها و حشرات کوچک تغذیه می‌کنند. آنها معمولا از سوسک، زنبور، هزارپا، جیرجیرک، مگس، ملخ، ساس، شپشک، بید، شب پره، پروانه و عنکبوت تغذیه می‌کنند. 

شیخک ها را چگونه جذب مزرعه کنیم؟

آنها به سمت گیاهانی مانند کرفس، رازیانه، جعفری، گل همیشه بهار، بومادران و گل ستاره‌ای جذب می‌شوند. همچنین شیخک ها به گیاهان رنگارنگ و برکه ها جذب می شوند.

حقایق جالبی از شیخک‌ها

-جالب است بدانیم که هنگام جفت گیری شیخک ماده (در ۱۵ درصد موارد) سر گونه نر را می‌خورد. گفته شده این کار را برای فروکش کردن میل جنسی خودش انجام می‌دهد. بعد از تخم ریزی شیخک ماده هم به رحمت خدا می‌رود. 

-در صورت نبودن غذا ممکن است  بعضی از آنها همدیگر را بخورند.

-درست است که شیخک‌ها به طور متوسط در سال ۲۰۰ تخم می‌گذارند؛ اما همه آنها فرصت لذت بردن از زندگی پیدا نمی‌کنند! در واقع تقریبا نیمی از آنها از تخم بیرون آمده و بقیه تخم‌ها را می‌خورند.

-شیخک‌ها قدرت شکارکردن حشراتی تا وزن ۶٫۵ گرم را دارند. البته در بعضی گونه‌ها بازوهای شکارگر رشد نمی‌کنند.

-شیخک معمولا از بالهایش استفاده نمی‌کند مگر هنگام جفت گیری. 

-آنها به شکار حمله نمی‌کنند بلکه منتظر فرصت مناسب می‌مانند. 


زنبور عسل : به شیرینی عسل

زنبور عسل:یکی از حشرات شیرین و مفید در کشاورزی ارگانیک
زنبور عسل: یکی از حشرات شیرین و مفید در کشاورزی ارگانیک

یکی از مفیدترین حشرات در صنایع غذایی و کشاورزی و دام، زنبورهای عسل هستند. آنها از شهد گیاهان و گلها تغذیه می‌کنند و عسل تولید می‌کنند. زنبورهای عسل به باروری گیاهان گلدار و درختان کمک می‌کنند. استفاده از آنها در مزارع کلزا و آفتابگردان توصیه می‌شود. هم به گرده افشانی محصول کمک می‌کنند و هم کشاورز می‌تواند به عسل تولید شده به عنوان یک منبع درآمد فکر کند. در واقع نگهداری از کندوی زنبور عسل یکی از عناصر با ارزش در مزرعه ارگانیک است. البته همه کشاورزان مایل به نگهداری از زنبور نیستند. این موضوع به علاقه کشاورز و شرایط اکولوژیک مزرعه وابسته است. 

جمع بندی

سالهاست که در کشورمان ایران، کشاورزان از آفت کش‌ها و علف کش‌های سمی و شیمیایی استفاده می‌کنند و اثرات مخربی بر محیط زیست می‌گذارند. این مواد شیمیایی علاوه بر حشرات آفت، حشرات مفید را نیز از بین می‌برند. یکی از تجارب شخصی بنده در این مورد مربوط به یک باغدار بود که سم فروش به او گفته بود سم شیمیایی برای از بین بردن شته ها در باغ هلو استفاده کند. اما در مورد دوره کارنس سم چیزی نگفته بود. کشاورز هم میخواست سم را استفاده کند و یک هفته بعد شروع به چیدن محصول کند. در این بین تنها کسی که ضرر می‌کند مصرف کنندگان میوه هستند.

هرساله ما چندین لیتر سموم و کودهای شیمیایی به بدن خود وارد می‌کنیم. پس بیایید با استفاده از روشهای کشاورزی ارگانیک، هم خودمان سالم بمانیم و هم محیط زیست خودمان را سالم تر به آیندگان تحویل دهیم.

بخوانیم: برای ساخت یک مزرعه ارگانیک از کجا شروع کنم؟


منابع و مراجع

مقاله کنترل بیولوژیک آفات

کتاب راهنمای کنترل آفات و حشرات- سازمان خاروبار کشاورزی ملل متحد (فائو)

وبسایت مادر طبیعت

www.thoughtco.com

وبسایت راه باغبان

وبسایت تخصصی کفشدوزک

گیاهان مفید برای جذب حشرات مفید

وبسایت شرکت بهرویش

وبسایت گیاه پزشکی ایران

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *